Geriater Dr. Erik Lambrecht over dementie

AZ Nikolaas - Sint-Niklaas - Hamme België
geriatrie

info@geriater-lambrecht.be
+32478666906

 


Geriater Dr. Erik Lambrecht over dementie

GA NAAR : (klik on de link hieronder)

Inleiding - wat is dementie

(bron: Diagnostic and Statistical Manual, DSM American Psychiatric Association, 1994).

Om het "dementiesyndroom" exact te beschrijven gebruiken we de gegevens van de (internationaal gehanteerde) DSM-IV-criteria voor dementie, aangepast d.w.z. in een begrijpelijke taal.

Ontstaan van veelvoudig verstandelijke stoornissen:

  • geheugenstoornissen
  • bijkomende verschijnselen, minstens één van volgende stoornissen moeten blijken:
    • * afasie: taalstoornissen zoals bvb. versprekingen, moeite bij het vinden van het juiste woord
    • * apraxie: beperkt uitvoeren van lichamelijke fysieke activiteiten, alhoewel de mogelijkheid tot bewegen aanwezig is
    • * agnosie: problemen bij het herkennen van objecten, alhoewel de zintuigen normaal functioneren
    • * problemen bij het uitvoeren van wat men in feite wil doen: abstract denken, plannen maken, beginnen met een activiteit.

Deze stoornissen leiden tot:

  • een duidelijke verstoring in relaties met andere mensen, in zijn beroep of normale sociale vaardigheden.

Al deze stoornissen betekenen een belangrijke achteruitgang tegenover het vroeger peil van functioneren.
De stoornissen doen zich niet uitsluitend voor tijdens een delirium of episode van acute verwardheid. Het complex van verschijnselen kan niet verklaard worden door:

  • andere ziekteverschijnselen die bij onderzoek van de patiënt direct blijken.

Apathie, achterdocht, agressie, stemmingswisselingen, angst zijn eveneens verschijnselen die dikwijls voorkomen bij dementerende patiënten.

Het meest voorkomende en belangrijkste type van dementie is de Alzheimerdementie.
Vasculaire dementie is de tweede meest belangrijke vorm van dementie:

  • zie reeds vermelde DSM-IV-criteria voor dementie
  • met verschijnselen of onderzoeksresultaten die duiden op een cerebrovasculaire ziekte waarvan men oordeelt dat ze oorzakelijk verband houdt met de stoornissen (bron, DSM-IV-criteria voor dementie).
    Multi-infarct of vasculaire dementie

Vasculaire dementie (multi-infarctdementie), het tweede meest belangrijke type van dementie. Mensen met vasculaire dementie ontwikkelen symptomen die veroorzaakt zijn door een reeks kleinere 'beroertes' in de hersenen. Elke beperkte beroerte afzonderlijk treft vaak een klein deel van de hersenen, op die manier zijn noch de persoon in kwestie noch de familie zich bewust van enige verandering. De opeenstapeling van meerdere beroertes vernietigt trapsgewijs na een tijd een dermate groot gedeelte van de hersenen dat het geheugen en andere verstandelijke functies worden aangetast. Niet de slechte circulatie maar wel de schade van de opeenvolgende kleine beroertes veroorzaakt het probleem, dit bleek uit de studies van de hersenen bij patiënten met multi-infarct dementie na hun overlijden. Behandeling kan in sommige gevallen de mogelijkheid van verdere schade verminderen.

Geheugen, coördinatie of spraak worden getroffen, afhankelijk van welk gedeelte van de hersenen werd beschadigd. De ziekte evolueert stapsgewijs, soms kan de ziekte gedurende jaren stabiel blijven of kan met de tijd trapsgewijs verder evolueren in negatieve zijn. Om verdere beroertes proberen te voorkomen, kan men bij sommige patiënten met aangepaste medicatie proberen de vordering van de ziekte te vermijden. Bij andere patiënten kan ondanks de toediening van medicatie de verdere evolutie niet worden gestopt.

Diagnose van dementie

Een diagnose (van dementie) stellen is het werk voor huisartsen, geriaters, psychiaters en psychologen.
De diagnosestelling geeft de patiënt de mogelijkheid zijn verdere leven te plannen, zijn toestand te helpen verwerken en aanvaarden. Hem op de juiste manier te begeleiden op medisch en psychosociaal vlak is zeer belangrijk, evenals een aangepaste medicamenteuze ondersteuning te bezorgen.

Hoe omgaan met dementie

Raadgevingen:

  • geduldig blijven.
  • de dementerende persoon trachten te stimuleren, zonder bemoeizuchtig of bazig over te komen, want dergelijke houding ervaart de demente als een vernedering.
  • een gevoel van geborgenheid, veiligheid geven, bescherming. Hen helpen als ze zich soms in een netelige situatie bevinden, dat ze zich niet allen voelen maar beseffen dat zij gesteund worden.

TAALVAARDIGHEID:

Door de dementie vermindert het geheugen samen met de taalvaardigheid:

  • kortere zinnen.
  • woorden verworden soms tot één lettergreep.
  • arme woordenschat.

Aan taalvaardigheid kan gewerkt worden zodat de dementerende persoon zichzelf beter in woorden kan uitdrukken en hij of zij de woorden beter begrijpt die een ander persoon gebruikt.
De taalvaardigheid kan op verschillende wijze geprikkeld worden:

  • praten met familie en vrienden.
  • lectuur (lezen van een boek, een krant of tijdschrift).
  • luisteren naar de radio.
  • bijwonen van een toneelvoorstelling.

De dementerende persoon wel stimuleren maar niet forceren.

WASSEN EN KLEDEN:

De raadgevingen helpen, de pijn verzachten, de ontreddering, de wanhoop, de angst echter kan men niet wegnemen.

  • de zieke niet wassen en kleden als hij of zij dit zelf nog aankan. Lukt dit niet meer, zoveel mogelijk samen doen.
  • korte en duidelijke aanwijzingen geven.
  • als het werkelijk niet meer gaat, volledig overnemen.

LICHAMELIJKE BEWEGING:

IN BEWEGING BLIJVEN, OOK GEESTELIJK !

De dementerende aanzetten tot:

  • allerlei klusjes zowel binnen als buiten te doen binnen de eigen mogelijkheden.
  • wandelen en bvb. genieten van de natuur.
  • een halfuur, zeker drie maal per week, bewegen (wandelen, zwemmen, fietsen, dansen enz.).
  • blijven communiceren met vrienden, familie, kleinkinderen.

De HANDELING, de ACTIVITEIT telt, NIET het RESULTAAT !

COMMUNICATIE:

BLIJVEN SPREKEN !

Raadgevingen:

  • traag spreken.
  • steeds oogcontact houden.
  • duidelijk articuleren.
  • ervoor zorgen dat de dementerende persoon je kan zien.
  • korte zinnen gebruiken.
  • met zachte, kalme, warme stem spreken.

Ondersteun het spreken met gebarentaal en mimiek. Dikwijls kan de dementerende niet meer de juiste naam met de juiste persoon associëren, maar komt het gezicht hem wel bekend voor. HEEL BELANGRIJK dat u toch blijft op bezoek gaan, voor de dementerende persoon heeft het ENORM VEEL WAARDE dat vroegere bekenden in de DIRECTE NABIJHEID zijn.

FINANCIELE BESLOMMERINGEN:

De dementerende persoon krijgt meer en meer moeite de waarde van geld in te schatten. Enkele voorzorgsmaatregelen:

  • ervoor zorgen dat de dementerende persoon niet teveel geld bij zich heeft.
  • met de plaatselijke winkeliers een afspraak maken, dat u zelf komt betalen.
  • best zoveel mogelijk automatische opdrachten door de bank laten verrichten.

Toch is het goed voor de eigenwaarde van de dementerende persoon om nog over wat geld te kunnen beschikken, en op een zelfstandige manier nog enkele eenvoudige financiële verrichtingen te kunnen uitvoeren.

GEBORGENHEID:

ZORGEN VOOR EEN VERTROUWDE OMGEVING:

  • vaste afspraken maken zoals bvb. boodschappen doen naar de winkel die ze gewoon zijn. Een wandelingetje rond "den blok".
  • binnendeuren openzetten (of zelfs afhaken als de ruimte niet zo groot is), zodat er meer ruimte is voor beweging.
  • er vooral voor zorgen dat de woning van de dementerende persoon zoveel mogelijk lijkt op de "vroegere thuis".

Familiefoto's ophangen is een heel goed idee. Steeds prikkelen om dingen te doen is van heel groot belang.
Nooit forceren als je ziet dat de demente persoon de activiteit beu is. Trachten het nuttige aan het aangename te koppelen is een uitstekend idee, bvb.:

  • zorgen voor muziek in huis, naargelang de persoonlijke voorkeur van de dementerende persoon.
  • een tussenstop tijdens een wandeling, en een kopje koffie drinken.

NACHTELIJKE ONRUST:

Het gevoel van onrust 's nachts is een normaal verschijnsel bij een dementerend persoon. Enkele tips om de onrust te verminderen:

  • voor activiteit zorgen tijdens de dag, als het kan in de gezonde buitenlucht.
  • zorgen voor gedimd licht in de slaapkamer.
  • voetverwarmers in bed.
  • eventueel medicatie tegen nachtelijke onrust.
  • zorgen voor een knuffeldeken, pop, knuffelbeest.

MOEILIJKE SITUATIES, EMOTIONALITEIT:

Hoe te handelen in moeilijke situaties:

  • eerlijk antwoorden op gestelde vragen, maar niet antwoorden op vragen die niet gesteld worden.
  • een knuffel, een glimlach, een lief woordje verzachten het leed.
  • ontreddering, angst en wanhoop niet wegwuiven, begrip, steun en geborgenheid aanbieden.

GEDULD is het SLEUTELWOORD om zich te redden uit benarde situaties.
Samenkomen met de familie en DUIDELIJKE AFSPRAKEN maken over bvb. de taakverdeling van de zorg, dit voorkomt spanningen en onnodige ruzies.

PROBLEMEN MET GEDRAG:

Niet zelden zorgen agressieve buien bij de dementerende persoon voor de nodige kopzorgen in zijn directe omgeving.

Raad = Handelend optreden:

  • zorgen voor de nodige rust en ontspanning in de omgeving (bvb. radio- en televisiegeluiden).
  • goed luisteren naar de persoon met dementie.
  • door verbaal uit te drukken wat de persoon wil zeggen.

De persoon begrijpend en kalmerend toespreken, als u moet tussenkomen. Als het ECHT NIET MEER KAN, duidelijk maken met een strenge blik en woorden.
Bij problemen in het gedrag (deze kunnen ook seksueel zijn van gedrag), vooral als deze aanvallen zich regelmatig voordoen, een huisarts of specialist raadplegen. De arts kan indien nodig, een doelgericht geneesmiddel tegen ongepast agressief en seksueel gedrag geven.

STIMULEREN VAN HET GEHEUGEN:

Dit kan u doen door twee belangrijke dingen:

  • herhalen
  • opschrijven

Er bestaan allerhande aangename hulpmiddelen voor het geheugen, waardoor men de zaken gemakkelijker kan onthouden.
Oefeningen die de persoon graag zal doen:

  • geheugenspelletjes (bvb. met de kleinkinderen)
  • puzzelen
  • televisiespelletjes
  • eenvoudige kaartspelen
  • dansen
  • denkspelletjes (zonder het geheugen te forceren)

SCHULDGEVOELENS

Meestal ontstaan er schuldgevoelens bij de persoon die voor de dementerende zorgt (dikwijls naaste familieleden).
Oorzaken:

  • machteloosheid
  • faalangst
  • perfectionisme
  • zich onzeker voelen

Duidelijke raadgevingen:

  • altijd trachten te relativeren.
  • uzelf niet overschatten, ook u hebt limieten.
  • je schuldgevoelens trachten uit te spreken.
  • mild zijn voor jezelf.
  • op tijd hulp vragen voor je gevangen raakt in je schuldgevoelens.
  • contoleer of je gedachten wel steeds kloppen met de realiteit.

HUMOR EN ONTSPANNING

Ondanks alle goede zorgen zullen er soms kwade momenten zijn.
Raad: het is van het allergrootste belang dat u:

  • regelmatig samen eens hartelijk lachen.
  • aangename en ontspannende momenten inlast.

ZIN VOOR REALITEIT

Op een bepaald ogenblik zal u merken dat de persoon met dementie dikwijls in een andere wereld schijnt te zijn. Tracht de persoon NIET terug bij de realiteit te brengen, dit werkt enkel irriterend. Het is pijnlijk voor de dementerende persoon, steeds met zijn handicap te worden geconfronteerd. Tracht u te verplaatsen in zijn ANDERE WERELD, en tracht van daaruit in te spelen op zijn gevoelens.

Veiligheid en organisatie

VEILIGHEID BINNENSHUIS:

Omgang met gas, elektriciteit en vuur.
Raad:

  • gasfornuis verwijderen of afkoppelen.
  • valpreventie.
  • aansteker en lucifers buiten bereik leggen.
  • thermostaat (van brander) lager zetten.
  • beeld- en geluidsapparatuur niet stand-by, maar uitzetten.
  • voldoende verlichting (ook nachtverlichting).

VERDWALEN:

Het is raadzaam de nodige voorzorgsmaatregelen te treffen, zodat de "verwardheid" van de persoon met de dementie geen ernstige gevolgen heeft.
Raad:

  • zorg dat u een foto hebt van de persoon met dementie (i.v.m. opsporing).
  • in geval van verdwalen ervoor zorgen dat de persoon contactadressen en telefoonnummers bij zich heeft (ze desnoods op de kleding naaien of bvb.in een binnenzak).

VERKEERSSITUATIES:

De persoon met dementie begeleiden in het verkeer (moeilijkheden bij het inschatten van de verkeerssituaties).
Indien de persoon nog over een auto beschikt, alternatief vervoer voorstellen.
Raad:

  • Tijdig contact nemen met de huisarts om over een eventueel intrekken van het rijbewijs te praten.

STRUCTUUR EN ORGANISATIE:

Het gebeurt wel eens dat de persoon met dementie iets vergeet of kwijtraakt. Hoe het zoveel mogelijk voorkomen?
Raad:

  • Zo weinig mogelijk veranderen aan de zaken in huis, alles op dezelfde plaats laten liggen. De structuur zorgt ervoor dat de persoon aan zo weinig mogelijk zaken hoeft te denken, het zal ook impact hebben op zijn denkvermogen.
    • een grote kalender (bvb. in de keuken hangen) waar alle belangrijke afspraken, verjaardagen enz. worden genoteerd.

    Andere tips:

    • een sticker kleven op laden en kasten, waar de inhoud op vermeld staat.
    • een grote klok plaatsen met duidelijke cijfers en wijzers.
    • een vereenvoudigd toestel voor afstandsbediening (televisie, stereoketen, enz.).
    • dagorde noteren op een bord en deze steeds proberen te volgen.
    • Een speciale telefoon met grote toetsen en foto op de knop van diegene die de dementerende automatisch kan opbellen door op de knop te drukken zonder het effectieve telefoonnummer zelf nog te moeten indrukken, dus met automatische preselecties.

    Waarheen voor vragen en hulp

    Voor vragen en hulp:

    VLAALSE ALZHEIMER LIGA

    U STAAT ER NIET ALLEEN VOOR!

    U kunt altijd terecht met je vragen over alles wat met dementie te maken heeft.
    De Vlaamse Alzheimer Liga werd opgericht voor de mantelzorger. De Alzheimer Liga biedt u de kans ook met lotgenoten te praten. Veel mensen hebben daar reeds heel wat steun aan gehad.
    Raad:
    Wanneer u de Vlaamse Alzheimer Liga wil contacteren, zie onderstaand adres:
    Vlaamse Alzheimer Liga
    Stationsstraat 60-62
    2300 TURNHOUT
    Tel.: 014/43.50.60 of 0800/15.225 (gratis)
    E-mailadres: vlaamsealzheimerliga@skynet.be
    Website: www.dementie.be

    EXPERTISECENTRUM DEMENTIE

    Er is in Vlaanderen op 9 verschillende plaatsen een expertisecentrum gevestigd, dat zich enkel en allen met dementie bezighoudt.
    U kunt met allerlei vragen bij hen terecht, tevens kunt u inlichtingen bekomen waar u professionele hulp in uw omgeving kunt krijgen.
    Raad:
    Wanneer u de Expertisecentra Dementie wil contacteren, zie onderstaand adres:
    Expertisecentra Dementie
    Sint-Bavostraat 29
    2610 WILRIJK
    Tel.: 070/22.47.77
    E-mailadres: info@dementie.be
    Website: www.dementie.be

    THUISZORG- en andere ORGANISATIES

    Thuisorganisaties bieden verschillende mogelijkheden aan om de zorgen te verlichten en aan anderen over te laten:

    • de dagverzorgingscentra.
    • maatschappelijke werkers.
    • nachtopvang.
    • thuisverpleegkundigen.
    • deskundige verzorgenden.
    • deskundige verzorgenden.
    • palliatieve thuiszorgdiensten.

    RAADGEVINGEN VOOR DE MANTELZORGER

    Zorgen voor een persoon met dementie is een zware belasting, neem daarom nu en dan eens de tijd om na te gaan wat u overkomt:
    Raad:

    • neem contact met mensen die in dezelfde situatie verkeren, je voelt je gesteund en minder eenzaam omdat je problemen en gevoelens (h)erkent.
    • indien je het emotioneel moeilijk hebt, niet weglopen van de pijn, doorbreek de pijn het kan bevrijdend en genezend werken.
    • ga met je emoties bij iemand die je vertrouwt, spreek erover. De last wordt minder zwaar.
    • nooit uw situatie vergelijken met die van een ander: elke toestand is toch ergens uniek.

    Als mantelzorger is het van het grootste belang, je hobby's te behouden, je vrienden niet uit het oog te verliezen, de problemen die daardoor ontstaan zijn:

    • slapeloosheid door het steeds maar terugkerend gepieker 's nachts.
    • oververmoeid raken.
    • sombere gevoelens en gedachten.
    • zich irriteren aan anderen.

    Raad:
    Als je aanvoelt dat het je te moeilijk wordt, ZO SNEL MOGELIJK MAATREGELEN TREFFEN. HET IS PRACTISCH UW PLICHT EERST EN VOORAL VOOR UZELF TE ZORGEN. Het is zowel in uw eigen voordeel als in dat van de dementerende persoon. Als je niet goed voor jezelf zorgt, kan je dit ook niet voor de andere persoon. Aan een overspannen en vlug geïrriteerde mantelzorger heeft een persoon met dementie geen boodschap.

    Nog enkele raadgevingen:

    • steeds jezelf wegcijferen, zorgt na enkele tijd voor problemen.
    • regelmatig tijd nemen voor uzelf, u laten verwennen is de beste manier.
    • geef aandacht aan de alarmsignalen die u lichaam geeft, onderschat deze niet.
    • maak gebruik van bestaande thuiszorgorganisaties, aanvaard hulp die je eventueel wordt aangeboden.
    • soms zien de mensen rondom u vlugger en beter hoe het met u is, dan uzelf. Luister naar hun blijken van bezorgdheid.
    • zorg voor ontspannende activiteiten.
    • hou contact met je vrienden, familie.

    Het boek "E-dementie" met bijhorende ineractieve CD-Rom laat zorgverleners toe interactief te leren hoe om te gaan met dementie. Te bestellen op www.dementie.be.