Geriater Dr. Erik Lambrecht over osteoporose

AZ Nikolaas - Sint-Niklaas - Hamme België
geriatrie

info@geriater-lambrecht.be
+32478666906

 


Geriater Dr. Erik Lambrecht over osteoporose

GA NAAR : (klik on de link hieronder)

Inleiding

Osteoporose of botontkalking is een aandoening die het beendergestel beschadigt en hierdoor verzwakt, waardoor het risico op fracturen verhoogt. Door de vergrijzing van de bevolking komt osteoporose meer en meer voor. Na bvb. een heupbreuk lijden de patiënten veel pijn en durven meestal niet meer de straat op uit vrees terug te vallen (zie valpreventie). Pijnlijke wervelinzakkingen komen eveneens veel voor.

Het zijn vooral vrouwen na de menopauze die door deze aandoening worden getroffen. Ook mannen kunnen lijden aan osteoporose; 15% mannen en 40% vrouwen lopen breuken op als gevolg van osteoporose.
Het risico op breuken kan met de helft verminderd worden mits een vroegtijdige en aangepaste behandeling. Tijdig alarmsignalen opvangen en handelen is de boodschap, niet enkel voor de arts maar ook voor de patiënt.

Risicofactoren

  • mensen die in hun jeugd te weinig lichaamsbeweging hebben gehad.
  • te weinig calciuminname via de voeding.
  • te vroege menopauze.
  • erfelijkheid: vrouwen wiens moeder aan osteoporose leed of lijdt.
  • teveel cafeïneverbruik.
  • roken.
  • cortisonegebruik.
  • lichtgebouwde tengere mensen.
  • ziekten van nier, lever, maag, darm en schildklier.
  • geen zwangerschappen.

Fases

Er zijn drie belangrijke fases te onderscheiden:

1. Groeifase:

  • duurt van bij de geboorte tot en met ongeveer het 20-ste levensjaar.
  • de opbouw van het beendergestel heeft de bovenhand op de afbraak, de basis van het beendergestel word gevormd.

2. Vlakke fase:

  • duurt ongeveer 30 jaar.
  • opbouw en afbraak van het beendergestel zijn in evenwicht.

3. Afbraakfase:

  • langzame vermindering van de botmassa van 0,5 tot 1% per jaar.
  • het proces van vermindering van de botmassa bij de vrouw verloopt nog vlugger na de menopauze.

Soorten osteoporose

Seniele osteoporose

Seniel betekent dat deze ziekte alleen bij ouderen voorkomt: seniele osteoporose komt meestal voor bij ouderen boven de leeftijd van 70 jaar en bij vrouwen tweemaal zoveel als bij mannen. Vrouwen hebben meestal zowel seniele- als postmenopauzale osteoporose.

Bij seniele osteoporose worden lange tijd geen merkbare verschijnselen vastgesteld, de ziekte wordt vaak pas ontdekt wanneer een breuk (bvb. heupbreuk, polsbreuk, wervelfractuur of wervelinzakking of een bekkenbreuk) optreedt. Meestal gaat het proces van botafbraak met het ouder worden steeds verder.

Secundaire osteoporose

Minder dan 5% van mensen met osteoporose lijdt aan deze aandoening, dit type osteoporose wordt veroorzaakt door hormoonstoornissen (vooral schildklier-, bijschildklier- en bijnieraandoeningen), en chronische nierinsufficiëntie. Het gebruik van geneesmiddelen als corticosteroïden (cortisone), overmatig roken en teveel alcoholverbruik kunnen de ziekte verergeren.

Idiopathische osteoporose

Deze vorm van osteoporose komt zeer zelden voor en de oorzaak van deze vorm van osteoporose is tot op heden nog niet gekend. Aanhoudende rugklachten en opgelopen breuken leiden tot een verder radiologisch onderzoek, waarbij pas dan de aandoening wordt vastgesteld.
Wanneer deze ziekte bij mannen optreedt, stelt men tegelijkertijd een verlaagde dichtheid van het bot vast, evenals een verminderde omvang van de beendermassa. Het tekort aan botmassa heeft in dit geval niets met leeftijd te maken.

Diagnose

Diagnosestelling

  • nazicht van bloed en urine om onderliggende oorzaken uit te sluiten
  • meten van de botmassa, een botdensitometrie of kalkmeting duurt gemiddeld 15 minuten en is compleet pijnloos en zonder risico
  • een vragenlijst voor de patiënt waar gezocht wordt naar risicofactoren
  • lichamelijk onderzoek: meten van gewicht en lengte, maar ook van de spanwijdte (de patiënt wordt gevraagd de armen te spreiden, waarbij de afstand tussen de toppen van de middelvingers wordt gemeten). Op deze manier kan men de oorspronkelijke lichaamslengte nagaan.

Preventie

Door ondervoeding en te weinig gevarieerde en evenwichtige voeding bij ouderen zien we een belangrijke verminderde hoeveelheid aan mineralen in de beenderen: dit komt voor ter hoogte van de wervels en tevens ter hoogte van de heupen de polsen en het bekken, waardoor het risico op een breuk op die plaatsen vergroot.

Zorgen voor voldoende calciuminname via de voeding en opname van voldoende vitamine D door het lichaam is de boodschap, zelfs als er dagelijks reeds een extra supplement van 400 IE vit. D en 1000 tot 1500 mg calcium wordt ingenomen. Deze combinatie van calcium en vitamine D is verkrijgbaar via de apotheek.

Blijvende aandacht voor de samenstelling van de voeding is van zeer groot belang.

Raadgevingen:

  • veel wandelen (zeker 30 minuten per dag)
  • zich houden aan de voedingsadviezen. De voornaamste voedingsbron van calcium bevindt zich in melk en zuivelproducten (voornamelijk kaas)
  • nauwgezet volgen van de medicamenteuze behandeling
  • valpreventie

Behandeling

Calcium en vitamine D

Zie Preventie.

Calcium

Extra inname van calcium via de voeding (melk, kaas,...)

Vitamine D

Vitamine D is van cruciaal belang: deze vitamine D bevordert de opname van calcium in het lichaam, waardoor een steviger beendergestel wordt bekomen. Senioren en mensen die in rust- en verzorgingstehuizen verblijven, komen meestal te weinig in de buitenlucht en komen hierdoor te weinig in rechtstreeks contact met het zonlicht. Als gevolg hiervan hebben zij meestal een tekort aan vitamine D, daar de rechtstreekse inval van het zonlicht op de huid noodzakelijk is voor aanmaak van vitamine D door het lichaam zelf.
Bij het toedienen van extra vitamine D aan senioren wordt een direct gunstig effect op de spierkracht vastgesteld: zo zal het risico om te vallen verminderen en het risico op optreden van breuken dalen.

Hormoontherapie

Hormoontherapie is niet aangewezen bij botontkalking.

Bisfosfonaten

Worden gebruikt voor de behandeling van postmenopauzale osteoporose bij de vrouw en ook voor osteoporose bij de man en worden voor deze indicatie ook terugbetaald door de ziekteverzekering.
Bisfosfonaten zijn niet-hormonale stoffen, zij verhogen de botdichtheid. In de volksmond wordt ook de benaming "botversterkers" gebruikt. Op dit terrein is nog veel onderzoek bezig om de behandeling te vereenvoudigen en te optimaliseren.
Voor een gedetailleerde beschrijving van de behandeling van osteoporose, zie de website over reumatologie van Dr. Ruth Reychler.