Geriater Dr. Erik Lambrecht over valpreventie

AZ Nikolaas - Sint-Niklaas - Hamme België
geriatrie

info@geriater-lambrecht.be
+32478666906

 


Geriater Dr. Erik Lambrecht over valpreventie

GA NAAR : (klik on de link hieronder)

Inleiding

Vallen:

  • de helft van de rusthuisbewoners en één op de drie thuiswonende ouderen valt eens per jaar
  • bij de helft van de valpartijen blijft het niet bij vallen alleen, de oudere raakt ook gewond
  • de gevolgen van het vallen zorgen voor dusdanige letsels dat zij de belangrijkste doodsoorzaak zijn bij ouderen boven 65 jaar.

Eens boven de 75 jaar lopen vooral vrouwen het risico vaker te vallen ten gevolge van verminderde botdensiteit (osteoporose).
Minder evenwichtsgevoel geeft als gevolg dat zij vaker vallen en vlugger een heup breken.

Doel

De directe omgeving, familie en de ouderen zelf de ernst van de valproblematiek bijbrengen en mogelijke oplossingen voorstellen.

Welke kwetsuren komen het meest voor bij het vallen?

  • schaafwonden, schrammen, kneuzingen
  • heup- en bekkenbreuken
  • schouderfracturen
  • indeukingsfracturen van de wervels

Factoren:

gebrek aan beweging

Voldoende bewegen is de boodschap, want MEER BEWEGING staat gelijk aan MINDER VALLEN en met MINDER VERWONDINGEN.
Wie gesteund wordt door zijn directe omgeving zal vlugger geneigd zijn meer te bewegen.

Uw dagelijkse bezigheden blijven onderhouden:

  • zich wassen, zich aankleden, naar het toilet gaan, licht poetswerk, de afwas doen.

Oefeningen:

  • blijf zoveel mogelijk in beweging, je spieren worden steviger, je uithoudingsvermogen en evenwicht verbeteren
  • blijf zoveel mogelijk in beweging zowel bij het zitten, liggen als staan
  • speciale turnlessen zijn voorzien voor senioren
  • vraag je kinesist om raad

Oefeningen aan de stoel:

oefening aan de stoel 1

door de knieën buigen

oefeining met de  stoel 2

op de tenen staan en 10 tellen aanhouden

oefening met de stoel 3

knie heffen

oefening met de stoel 4

been zijwaarts heffen

Oefeningen aan de trap:

oefening aan de trap 1

op en af trede stappen 1

Oefeningen aan de muur:

oefening aan de muur 1

pompen tegen de muur - arm strekken

oefening aan de muur 2

pompen tegen de muur - arm strekken

Oefeningen op bed, zetel of mat:

oefening op bed 1

ruglig

oefening op bed 2

bekken heffen

Taak van de kinesist:

Het doel van de kinesist is je helpen de angst te overwinnen om te vallen, en je vertrouwen terug te geven zodat je reeds eerdere activiteiten terug kunt uitvoeren. Gebeurt het dat je toch eens valt, dan zal het eventueel opgelopen letsel minder erg zijn. De kinesist kan, indien je toch zou gevallen zijn, je leren terug recht te staan.

Behandeling, start:

  • oefeningen om weerstand en uithoudingsvermogen te verbeteren
  • in en uit bed of zetel te stappen
  • stappen en draaien op een oneffen terrein, voor- achter- en zijwaarts
  • stappen met of zonder hulpmiddelen (wandelstok, looprekje), hulpmiddelen zijn te verkrijgen bij de mutualiteit
  • coördinatieoefeningen, evenwichtsoefeningen
  • training om meer kracht in arm- en beenspieren te ontwikkelen
  • hals- en rompspieren versterken
  • actieve zitbalans.

Om opnieuw goed te leren stappen is de absolute vereiste, een gesloten pantoffel of sportschoen op de juiste manier dragen.
NOOIT rondlopen op SOKKEN of NYLON-KOUSEN.
GEEN BRUUSKE bewegingen als je uit je zetel, of bed stapt. Ga EERST OP DE RAND van je bed zitten en kom dan langzaam recht.

veelvuldig toiletbezoek

  • veel drinken in de loop van de dag, maar na de avond toe minder
  • regelmatig naar het toilet gaan, zeker voor je gaat slapen
  • bespreek het plasprobleem met je arts, dit kan verholpen worden door medicatie
  • voldoende licht gebruiken, wanneer je 's nachts naar het toilet moet
  • gebruik maken van een toiletstoel (vooral 's nachts).

verminderd gezichtsvermogen

  • problemen met je ogen vermelden aan je huisarts
  • één keer per jaar op controle bij de oogarts gaan
  • enkel je eigen bril gebruiken.

problemen i.v.m. de bloeddruk

  • bruuske bewegingen, langdurig platliggen en een warme omgeving vermijden
  • wanneer je uit bed stapt eventjes blijven zitten (op de rand van je bed). Niet te vlug rechtstaan, wachten tot je je NIET MEER RAAR VOELT IN JE HOOFD.
  • opletten met medicatie, er zijn welbepaalde medicijnen die problemen veroorzaken met de bloeddruk
  • hoger plaatsen van het hoofdeinde van je bed
  • voor je wilt rechtstaan, voldoende bewegen d.w.z. draaien met de enkels of polsen, vuisten maken zodat de bloedsomloop wordt gestimuleerd.

nevenwerkingen van medicatiegebruik

  • hoe minder geneesmiddelen je gebruikt, des te minder risico op ongewenste effecten (draaierigheid, slaperigheid, misselijkheid, onpasselijkheid)
  • bij inname van meerdere geneesmiddelen, bespreken van mogelijke bijwerkingen, bespreken met je huisarts welke geneesmiddelen eventueel kunnen vermeden worden, of hij kan je desgevallend andere medicatie voorschrijven
  • je behandelende arts mede delen welke geneesmiddelen je inneemt, mogelijk ook van medicijnen die niet voorgeschreven zijn en van eventueel alle alternatieve middelen die je gebruikt
  • kalmeer- en slaapmiddelen
  • de geneesmiddelen moeten correct worden ingenomen.

(on)veiligheid in en rond het huis

NOOIT op wankele stoelen of trapjes staan, maar wel VEILIG BEWEGEN.

TRAPPEN:

  • zorg voor een sterke trapleuning (90 cm hoogte) aan beide zijden van de trap
  • ANTISLIP, zodat de traploper stevig vast ligt
  • zorg voor een lichtschakelaar boven en beneden aan de trap
  • ga TRAAG en trap op en af, neem de leuning aan beide zijden stevig vast
  • laat NIETS slingeren op de treden
  • EERSTE en LAATSTE trede van de trap voorzien van een duidelijk verschil met de vloer, zodat er GEEN kans bestaat dat je de trede NIET ZIET.

KEUKEN:

  • gemorste dranken, etensresten enz. op de vloer, onmiddellijk opkuisen
  • als je elektrische apparaten en gevaarlijk eetgerei hebt gebruikt, deze veilig opbergen
  • zorg ervoor dat je keukenkasten zo ingericht zijn dat je gemakkelijk bij de zaken kunt die je het meest nodig hebt
  • een stevig trapje gebruiken i.p.v. een stoel
  • geen kookpot met hete soep of een warme frituurketel op de grond laten staan.

WOONKAMER:

  • laat geen voorwerpen (boeken, handwerk, tijdschriften, elektrische kabels) op de grond
  • zorg voor een draadloze telefoon, zodat deze gemakkelijk bereikbaar is
  • GEEN tapijten met omkrullende rand of loszittende tapijten, zorg voor tapijten met een antisliprand of vastzittend tapijt
  • de zetels niet te diep en met een stevige armleuning
  • zorg voor voldoende verlichting
  • VOLDOENDE DOORGANG, zeker 80 cm breed.

GARAGE:

  • zaken zo in de rekken plaatsen, dat ze er niet kunnen afvallen of verschuiven
  • ladders en trapjes moeten in goede staat zijn
  • gemorste olie, verf of vet onmiddellijk met ZAAGSEL verwijderen. Verwijder resten van olie, verf, vet of andere producten onmiddellijk met zand of zaagsel.

TOEGANGSWEG EN TERRAS:

  • VERWIJDER op de toegangsweg allerhande voorwerpen en plantenbakken
  • regelmatig CONTROLEREN of balustrades en leuningen goed vastzitten
  • losliggende tegels terug mooi vlak leggen
  • VERWIJDEREN van mos en dode bladeren, anders wordt je terras veel te GLAD, ONMIDDELLIJK verwijderen van sneeuw.

SLAAPKAMER:

  • zorgen voor voldoende verlichting (regelmatig toiletbezoek)
  • de lichtschakelaar DICHT bij je bed
  • het bed NIET TE LAAG (55cm), zo kan je gemakkelijk opstaan.

BADKAMER EN TOILET:

  • TOILETVERHOGER, om gemakkelijker recht te kunnen staan

    steun voor toilet 1 steun voor toilet 2

  • STEVIGE HANDGREPEN aan het bad en aan het toilet

    steun aan bad 1

  • ANTISLIPMATTEN in en aan het bad
  • ZITBANKJE in het bad zodat je er gemakkelijker in- en uit kan
  • AL ZITTEND wassen aan de wastafel
  • naar BUITEN OPENDRAAIEN van de badkamerdeur is het beste.

SCHOENEN:

  • altijd GESLOTEN schoenen gebruiken
  • beter op blote voeten lopen, NOOIT OP KOUSEN.

HULPMIDDELEN:

  • zoals looprekje, rollator, lange schoentrekker, grijptang, traplift, ...

    loophulpmiddelen 1

  • deze hulpmiddelen zijn te verkrijgen bij je mutualiteit (mediotheek), doe het zelf zaken, orthopedische winkels.

VEILIG OP PAD MET DE ROLLATOR:

Tips:

  • Stel de handvaten in op de goede hoogte;
  • u moet zo recht mogelijk staan tussen de handsteunen.

Opstaan vanuit een stoel:

  • zet de rollator op de parkeerrem
  • zet uw voeten recht voor uw stoel tussen de handvaten van de rollator in
  • plaats uw handen op de armleuning van de stoel

    rollator 1

  • buig uw romp naar voren
  • met gebruik van armen en benen komt u recht
  • als u staat, kunt u de rollator vastpakken en erop steunen

    rollator 2

  • wacht even met de parkeerrem te ontgrendelen en te vertrekken
  • let op: trek u nooit op aan de rollator! Deze zal dan omvallen...

valangst

PERSONENALARMSYSTEEM (PAS):

  • te verkrijgen bij het maatschappelijk werk van je ziekenfonds
  • OCMW van je gemeente
  • Wit Gele Kruis (indien aangesloten).

Bij een valpartij zal je door dit systeem meer zekerheid hebben dat je iemand kan bereiken, eventueel bepaalde afspraken maken met je omgeving.
Bespreek met je kinesist welk hulpmiddel het best bij je past om te stappen.

BEN JE TOCH GEVALLEN, WAT NU?

  • RUSTIG blijven en regelmatig ademen
  • ONDERKOELING VOORKOMEN, lig je in de buurt van een mat of tapijt tracht eventueel je tot daar te rollen. Bedek je met kranten, kussens, dekens die eventueel in de buurt liggen.
  • tracht iemand te verwittigen via je PAS.

HOE RECHT TE KOMEN NA EEN VAL:

opstaan na val 1

plooi één been en duw hiermee zodat u op één zijde rolt

opstaan na val 2

plaats uw hand op de grond naast de schouder, zodat u de schouders kan heffen

opstaan na val 3

steun op beide handen en kom tot kniesteun

opstaan na val 4

kruip naar een stoel, kast of tafel waarop u kan steunen om recht te komen

opstaan na val 5

steun met beide handen en plaats eerst één voet en dan de andere plat en kom recht

osteoporose en advies

  • de gevolgen van valpartijen door osteoporose zijn meestal heupfracturen (er wordt afzonderlijk aandacht besteed aan "osteoporose").

VOOR MEER ADVIES

  • kom je uit het ziekenhuis, vraag raad aan de ERGOTHERAPEUTE of SOCIAAL VERPLEEGKUNDIGE
  • terug thuis, bespreek alles met je arts, maatschappelijk werker, of thuisverpleegkundige van je ziekenfonds.

Download hier de patiëntenfolder over valpreventie in pdf-formaat (625Kb).

Download hier de "Multidisciplinaire richtlijn vallen" in pdf-formaat (57Kb)

Download hier het "evaluatieprotocol vallen" in pdf-formaat (73Kb)

Download hier de "Tabel evaluatie risicofactoren" in pdf-formaat (53Kb)