Geriater Dr. Erik Lambrecht over de ziekte van Alzheimer

AZ Nikolaas - Sint-Niklaas - Hamme België
geriatrie

info@geriater-lambrecht.be
+32478666906

 


Geriater Dr. Erik Lambrecht over de ziekte van Alzheimer

GA NAAR : (klik on de link hieronder)

Inleiding

De ziekte is vernoemd naar de Duitse neuroloog Aloïs Alzheimer. In 1907 beschreef hij voor het eerst de symptomen en de neuropathologische verschijnselen.
De ziekte van Alzheimer is een ziekte die langzaam en geleidelijk aan de hersencellen vernietigt.
Het is de meest voorkomende ziekte onder de dementerenden, tussen de 50 en 70 procent lijdt aan deze ziekte.
Gedragsstoornissen, geheugen-, oordeel-, en spraakstoornissen zijn de verschillende verschijnselen bij de ziekte van Alzheimer. Een tekort aan de chemische stof acetylcholine speelt volgens de onderzoekers een rol bij de ziekte.

De diagnose van de ziekte van Alzheimer wordt dikwijls laat gesteld, de symptomen leunen dicht aan bij een depressie.
De symptomen komen ook maar geleidelijk aan tot uiting. De patiënt is zich daardoor ook van zijn toestand niet bewust. De omgeving beschouwt het als normaal: "Wat wil je, het zijn oude mensen".
Een behandeling om deze ziekte te genezen bestaat er alsnog niet, wel is er medicatie om het verloop van de ziekte te vertragen.
Geestelijk actief zijn, zal ervoor zorgen dat de ziekte zich minder vlug zal uiten. Vereenzaming daarentegen werkt de ontwikkeling van de ziekte in de hand.

Oorzaak

De feitelijke oorzaak heeft men nog niet gevonden.

Risicofactoren:

  • leeftijd speelt de grootste rol in het krijgen van de ziekte van Alzheimer, 1 op de 17 personen ouder dan 65 jaar is slachtoffer van de ziekte van Alzheimer
  • hoge bloeddruk en slagaderverkalking
  • ziekte van ziekte van Parkinson
  • diabetes
  • verkeerde voeding: te veel verzadigde vetten
  • mensen die een hersenschudding hebben opgelopen na hun zestigste
  • te weinig oestrogeen
  • er bestaat 1 kans op 2 dat de ziekte overgedragen wordt op een kind; erfelijkheid is zeldzaam.

Wat de onderzoekers wel weten is dat de ziekte o.a. veroorzaakt wordt door 2 factoren:

  • de werking van de neuronen wordt verstoord en vernietigd door een abnormale werking van het tau-eiwit (neurofibrillaire degeneratie)
  • er doet zich een abnormale ophoping van eiwitfragmenten voor buiten de cellen, waardoor er vorming van seniele plaques (amyloïde afzettingen) ontstaat.
    De opeenstapeling van gewone eiwitten die daardoor de zenuwcellen vernietigen zijn de oorzaak van de ziekte.

Symptomen

Eén van de eerste symptomen is dikwijls geheugenverlies, we vergeten allemaal wel eens iets, maar bij een Alzheimerpatiënt komt dit veel vaker voor. Wanneer ze bvb. hun schoenen ergens hebben gezet en niet meer weten waar ze die hebben gelaten, en dan vol verbazing de plaats constateren, soms de meest ondenkbare plaatsen eerst. Afspraken vergeten, aardappelen op het vuur zetten en vergeten water aan toe te voegen. Andere symptomen in het beginstadium zijn bvb. in zinnen spreken die voor de omgeving onverstaanbaar zijn, eenvoudige woorden vergeten in een gesprek.

Gedragsstoornissen beangstigen de partner en omgeving meer dan problemen met het geheugen:

  • abnormale angsten
  • agressie, waanideeën
  • slaapstoornissen
  • persoonlijkheidsveranderingen
  • plotse veranderingen van gedrag en humeur
  • ontkennen van zijn of haar toestand
  • wantrouwen
  • desinteresse

Verschillende stadia

stadium 1:

de patiënt wordt steeds passiever. Met de geheugenstoornissen gaan ook concentratieproblemen gepaard: de patiënt kan tijdens een gesprek zijn woorden niet meer vinden. Hij kan voorwerpen niet meer vinden. Hij krijgt problemen met oriëntatie, de patiënt raakt bvb. de weg kwijt bij het naar huis gaan. Hij beseft minder en minder de waarde van bepaalde zaken. Hij krijgt coördinatieproblemen, wordt depressief. Gedragsstoornissen komen meer en meer voor.

stadium 2:

de patiënt wordt meer en meer afhankelijk van zijn omgeving. Er komen meer en meer "gaten" in het geheugen, de patiënt gaat mentaal achteruit. Zowel huidige gebeurtenissen als zaken uit het verleden raken vergeten. Het niet meer herkennen van het verband tussen aangezicht en naam (bvb. een familielid niet meer bij de naam kunnen noemen), het niet meer herkennen van bepaalde zaken en hun functie. Soms krijgt een familielid te horen dat ze "al lang niet meer op bezoek zijn gekomen", want de patiënt is zich niet meer van het vorige bezoek bewust.
Slaapstoornissen komen meer en meer voor, er is geen onderscheid meer tussen dag en nacht.

Meer en meer is er het onvermogen tot het uitvoeren van doelgerichte bewegingen.

Hij heeft meer en meer hulp nodig bij de dagdagelijkse dingen, zoals wassen, aankleden. Er doet zich een toenemende desinteresse voor, voor alles wat rondom hem gebeurt. Spreken en schrijven wordt moeilijk, hij begrijpt het ook steeds moeilijker.
Een plotse verandering van persoonlijkheid, komt meer en meer voor. Hij kan soms heel prikkelbaar worden, of net heel lacherig zonder duidelijke reden.

Hij kan ook zeer wantrouwig staan tegenover zijn omgeving. Zijn humeur kan meer en meer van het ene ogenblik op het ander veranderen. Hij begint minder en minder te praten, of valt meer en meer in herhaling.

stadium 3:

De patiënt is volledig afhankelijk van zijn omgeving. Hij herkent niemand meer, begrijpt niet meer wat men zegt en kan niet meer praten. Volledige incontinentie kan ook een verschijnsel zijn, de patiënt heeft voortdurend verzorging nodig, er moet steeds iemand bij aanwezig zijn.

Diagnose

De symptomen komen maar geleidelijk aan tot uiting, en de patiënt is zich meestal niet bewust van zijn toestand met alle gevolgen vandien. Op het ogenblik dat de omgeving het noodzakelijk vindt een dokter te raadplegen, hebben de hersenen al veel schade geleden. Een hersenscan of bloedonderzoek betekenen geen zekerheid over de diagnose. Deze onderzoeken worden wel uitgevoerd om eventueel ziekten als een tumor, hersentrombose, enz. op te sporen. Er wordt dikwijls een test uitgevoerd door de arts (Mini Mental State Examination). De patiënt krijgt eenvoudige vragen te beantwoorden. De arts toont bvb. een potlood, de patiënt moet dit benoemen. Een vraag als "Waar woon je?", enz.

  • Een score van 30/30 bij de test is het maximum.
  • Eens onder de 24 is dit niet meer normaal
  • Eens tussen de 20 en 30 spreekt men van een lichte vorm van de ziekte
  • Eens tussen de 10 en de 19 bevindt men zich in een matige vorm van de ziekte
  • Eens onder de 10 is dit een ernstige vorm van de ziekte.

De partner en mensen die dagelijks contact hebben met de patiënt kunnen ook zeer belangrijke informatie verschaffen.
Hoe vlugger men een diagnose kan stellen, des te vlugger men een behandeling kan toepassen om zo de patiënt een kans te geven langer zelfstandig te kunnen functioneren en een plaatsing in een verzorgingsinstelling te kunnen vermijden.

Behandeling en terugbetaling

Antidepressiva worden meestal in de beginperiode toegediend (de patiënt is dikwijls depressief).

Cholinesteraseremmers

Acetylcholine: bij de ziekte van Alzheimer stelt men een tekort vast aan acethylcoline. Acethylcoline is een neurotransmitter (boodschapper tussen zenuwcellen) in de hersenen. Door te weinig acethylcoline vermindert het geheugen sterk.
Cholinesteraseremmers zijn medicijnen die het verdwijnen van acethylcoline vertragen.
Acetylcholinesterase-remmers:
Deze geneesmiddelen vertragen niet alleen de evolutie van de ziekte, maar werken ook effectief bij gedragstoornissen. Door deze geneesmiddelen kan de patiënt langer zelfstandig functioneren. Het gebruik van de geneesmiddelen is geschikt bij een lichte tot matige vorm van de ziekte.

Terugbetaling

Informatie i.v.m. terugbetaling Alzheimer-medicatie door de Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid

Uittreksel betreffende de terugbetaling van Alzheimer-medicatie van:

19 JANUARI 2004. Ministerieel besluit tot wijziging van de lijst gevoegd bij het koninklijk besluit van 21 december 2001 tot vaststelling van de procedures, termijnen en voorwaarden inzake de tegemoetkoming van de verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen in de kosten van farmaceutische specialiteiten

§ 288. a) Voorwaarden met betrekking tot de klinische situatie van de patiënt: De specialiteit vermeld in punt k) mag slechts worden terugbetaald wanneer ze wordt gebruikt voor de symptomatische behandeling van rechthebbenden die lijden aan matig ernstige en ernstige vormen van de ziekte van Alzheimer en die tegelijk voldoen aan de volgende drie voorwaarden:

  • Diagnose bevestigd door een psychiater, een neuropsychiater, een internist -geriater of een neuroloog, op basis van de DSM-IV criteria (Diagnostic and Statistical Manual for Mental Disorders, 4de uitgave),
  • Het behalen van een MMSE-score van hoger of gelijk aan 12 (Mini Mental State Examination),
  • Patiënt lijdt niet aan een andere pathologie als oorzaak van dementie, bevestigd door beeldvormingtechnieken van de hersenen, door computergestuurde tomografie CT-scan of door kernspinresonantie MRI-scan van de hersenen.

De patiënt in zijn omgeving - patiëntenverenigingen

Hoe moet de omgeving reageren op het gedrag van de patiënt?

Enkele tips:

  • bij abnormaal gedrag, uw geduld niet verliezen, niet kwaad worden
  • alles op dezelfde plaats leggen of opbergen, zodat de patiënt vaste aanknopingspunten heeft
  • bij een gesprek, goed articuleren en niet te lang uitweiden
  • trachten zaken samen te doen waar de patiënt kan van genieten
  • wanneer de patiënt agressief reageert, dit niet persoonlijk opvatten
  • wanneer het je te zwaar valt, steun zoeken.

Opvang

Thuisverpleging

Om in aanmerking te komen voor thuisverpleging en/of thuiszorg:

  • eerst en vooral een voorschrift vragen aan de huisarts
  • uw ziekenfonds contacteren, het ziekenfonds zal zorgen voor verpleegsters, en eventueel een ergotherapeut(e).

De verpleegsters zorgen voor de medicatie en de verzorging van de patiënt.
Een ergotherapeut(e) komt ter plaatse om na te gaan of er eventueel aanpassingen in de woning nodig zijn.

Thuiszorg

Voor gezinshulp wordt de sociale dienst van de gemeente gecontacteerd. De gezinshelpsters doen de boodschappen, wassen, strijken. Dankzij deze voorzieningen is het mogelijk voor de patiënt om zolang mogelijk in zijn vertrouwde omgeving te zijn.
Het is tevens een enorme steun voor de partner en directe omgeving.

Dagcentrum

Het centrum zorgt voor transport. In het dagcentrum krijgt de patiënt o.a. begeleiding van een ergotherapeut(e), allerhande activiteiten worden gedaan om de zintuigen te stimuleren, het helpt de patiënt een beetje zijn zelfstandigheid te behouden. Voor de partner betekent dit een herademing.

Nachtcentrum

Werkt volgens hetzelfde principe als het dagcentrum, daar vele Alzheimerpatiënten actief zijn 's nachts.

Rust- en verzorgingstehuis

In het laatste stadium van de ziekte is het meestal onvermijdelijk dat de patiënt wordt opgenomen. Het regelmatige contact met de partner blijft van het allergrootste belang.
Het rust- en verzorgingstehuis zorgt voor patiënten die volledig afhankelijk zijn en aan wie een bijkomende verzorging wordt verzekerd.

Kosten

In het RVT wordt de financiering georganiseerd rond een verzorgingsforfait, dit komt ten laste van de ziekte- en invaliditeitsverzekering.
Het verblijfsforfait wordt gefinancierd door de bewoners, de familie of het OCMW.
Het bedrag voor zorgen, logopedie, verpleging, fysiotherapie (verzorgingsforfaits), en de forfaits voor hulp bij dagelijkse activiteiten hangt af van de afhankelijkheidgraad van de persoon. De beoordeling van de afhankelijkheidsgraad gebeurt volgens een rooster genaamd de "Katz-schaal". Het hoogste forfait bedraagt 57,49 euro.
De kosten van het verblijfsforfait hangen af van het soort voorziening (private of publieke voorziening) en naargelang enkele parameters.
Buiten de dagprijs kunnen nog bijkomende kosten gerekend worden voor bvb. pedicure, gelaatsverzorging, kapper, enz.

Patiëntenverenigingen en informatie

VLAAMSE ALZHEIMER LIGA vzw
Stationstraat 60-62
2300 Turnhout
Tel.: 014/43.50.60
Fax: 014/43.76.54
E-mail: vlaamsealzheimerliga@skynet.be